Oca 15, 2008 - TÃœRKÄ°YE TARÄ°HÄ°, genel |
Anatolia (video)Has given rise to many civilizations in the course of history. Although not as advanced as Egypt or Mesopotamia, the Hatti, who spoke a language characterized by prefixes,were nevertheless one of the more advanced societies of their age(3000-2000B.C.). The objects on display at the Ankara Museum of Anatolian Civilizations constitute the finest Bronze Age collection in the world next to the Ur Treasure in the British Museum. The Ankara collection, dated at 2000-1900B.C., comes from tumuli at Alacahoyuk, Horoztepe and Mahmatlar, and includes artifacts in gold silver, electrum bronze and ceramic.An Outpost Against Invasion From The Balkans : TroyDuring the time of the Hatti, Troy I (3000-2500) and Troy II (2500-2200) represented the Bronze Age in northwestern Anatolia, that is to say at Canakkale.Both fell within the sphere of Aegean culture, and Troy II had a particularly brilliant age. The gold vessels unearthed by Heinrich Schliemann, and kept in the Berlin Völkerkunde Museum, unfortunately vanished during World War II. The riches of Troy are now represented by the gold jewellery on display in the Istanbul museum of Archaelogy. Troy III-V (2200-1800B.C.) is a continuation of Troy II.Migration Of Indo-European Peoples Into Anatolia
The Hatti-Hittite PrincedomsThe Indo-European migrations, which took place over a vast territory extending from Western Europe to India, brought some peoples over the Caucasus into Anatolia. The Nesi people settled in Central Anatolia, the Pala in Paphlygonia, and the Luwians in Southern Anatolia. In the course of these migrations the new arrivals gradually captured the Hatti princedoms to form first the Old Hittite Kingdom (1660-1460 B.C.), and than the Great Hittite Kingdom(1460-1190 B.C.).The Hittite Empire (1660-1190 B.C.)
The Hittites founded a federative feudal state, and during their final two centuries constituted one of the two superpowers of the age, the other being Egypt. Indo-European in origin, the Hittites recognized equality between men and women,and indeed their law incoporated rights even for slaves. No other legal system in the world at that time was so advanced. Although the monarchy passed from father to son, this was a kingship based on the idea of “primus inter pares”,first among equals, for the ruler was required to bring many matters before the senate, which was made up of aristocrats known as the Pankus class.
At a time in the Near East when the flaying and impaling of enemies was the rule, when heads and hands would be lopped off and pyramids made of them, the Hittites were astonishingly humane, almost like civilized of nations today.
The Hittites adopted the Hatti religion, mythology, language and customs, as well as their names for places, mountains, rivers and persons. Because the Mesopotamians called Anatolia “the Land of the Hatti”, the newcomers were mistakenly given the name “Hittite”.
Hittite architecture was highly original, and included the strongest city walls of the Near East in the second millenium B.C. They also built the most magnificent temples, and developed a figurative art that was to be widespread in Anatolia.
The Ilium of Homer’s Iliad Troy VI (1800-1275 B.C.)
As the Hittites were settling in Central Anatolia, another Indo-European people were flourishing in the Canakkale region at Troy VI, which today is one of Turkey’s finest ruins, with a city wall preserved to a height of four meters, and a number of well preserved megaron type houses.
The Ilium of King Priam, in Homer’s epic, corresponds to layer VIh(1325-1275 B.C.), and was destroyed in an earthquake, while the city captured by the Achaeans was Troy VIIe (1275-1240/1200 B.C.). When Troy VIh was destroyed in an earthquake in 1275 B.C., followed by the pillaging of Troy VIIa in 1240/1200 at the hands of The Achaeans, a staunch outpost against incursions from the nortwest- an outpost which had stood for two thousand years was gone. And indeed, the crude hand-made pottery discovered in Troy VIIb2 / 1240-1190 B.C.),like the Buckelceramic pots found in Troy VIIb2 (1190-110), are of Balkan Origin. Having captured Troy in 1200, the Balkan peoples proceeded to occupy Anatolia in waves; around 1190 they destroyed the Hittite capital of Hattusas and penetrated as far south as the Assyrian border.
Civilizations Which Influenced The Hellens
The Urartu Kingdom(860-580 B.C.) and The Phrygians(750-300 B.C.)
In southeastern and eastern Anatolia, which seem not to have been much affected by the migrations of the Balkan peoples, the Late Hittite Princedoms(1200-700 B.C.) and the Urartu Kingdom (860-580 B.C.)produced a high level of culture.
In the 8th century B.C. the Hellenes came in contact with the rich two-thousand-year-old heritage of Mesopotamia through the intermediary of the Late Hittite Princedoms living in southeastern Anatolia. The Hellenes acquired the Phoenician alphabet from Al Mina, and the mythology and figurative art which we see in Homer and Hesiod, from such Late Hittite cities as Kargamish and Malatya. The helmet of a Hellene in the 8th century, along with his shield, various belts and different hair styles, were just like Those of the Hittites. Hellenic figurative and decorative art in the 8th and 7th centuries followed Hittite styles and iconography.
Although the Urartus were strongly influenced in their art by Assyrian and Late Hittite example, they produced fine artifacts which they were able to export to Hellas and Etruscan cities.
The Phrygians were among the Balkan peoples who came into Anatolia around the year 1200 B.C., but they first appear on the scene as a political entitiyafter the year 750 B.C. The Hellenic world knew of the Phrygian King Midas as a legendary figure with long ears who turned to gold everything that the touched. The Assyrians, on the other hand , record that he qas king in 717, 715, 712 and 709 B.C. Although the powerful kingdom which Midas founded was swept away by the Cimmerians in the First quarter of the 7th century, scattered groupings of the Phrygians continued to evolve their civilization in Central Anatolia though the 6th century B.C. The Phrygian rock temples and treasures in the vicinity of Eskisehir and Afyon are quite well preserved, and among the finest works produced by their age.
Three Intriguing Anatolian Peoples:
Lydia, Caria and Lycia
The Lydians and Lycians spoke languages that were fundamentally Indo-European, but both languages had acquired non-Indo-European elements prior to the Hittite and Hellenic periods. Both alphabets closely resembled that of the Hellenes. During the reign of Creosus, fabled for his wealth (575-545 B.C.) the Lydian capital of Sardes was one of the most brilliant cities of the ancient world.
Although the Carian alphabet resembles the Lycian, the Carian language has not been deciphered to date. Herodotus says that according to a cretan legend the Carians were called Leleges and lived on the islands during the time of the Minoan Kingdom, that is, in the mid-2nd millenium B.C. The Carians themselves, however, claimed to be native Anatolians, related to the Lydians and Mysians.
The archaelogical finds pertaining to all three cultures show strong Hellenic influence. Of the three, the Lycians best kept their own character. Their monuments hollowed out of the rock are among the most interesting works of art in ancient Anatolia.
The Ionian Civilization (1050-1030 B.C.)
Following the destruction of Troy, the Hellenes established cities all along the Western Anatolian shore. In the 9th century B.C. they produced the first masterpiece of Western Civilization, the Iliad of Homer.
During the era of the natural philosophers, i.e. 600-545 B.C., Anatolian culture was of a brilliance unmatched in the world of its time, superceding Egypt and Mesopotamia Rejecting the idea of djinns, fairies and mythological causes, the natural philosophers investigated natural phenomena in a free spirit; Thales, son of the Carian Hexamyes, using the same methods we would today, predicted an eclipse of the sun for May 28, 585 B.C. This was the first prediction of a natural event in history.
During the occupation of the Persians (545-333 B.C.), Anatolia relinguished its leadership, but regained it in the Hellenistic Age (333-30 B.C.).
Throughout these centuries, Milletus, Priene, Ephesus and Teos were among the finest cities in the world, and the Anatolian architecture of this era greatly influenced Rome.
The Roman Age (30 B.C. - 595 A.D.)
The Romans developed the technique of mortaring bricks together, thereby producing arches, vaults and domes of large volume. These were the first major feats of enineering in history, and although the very first were at Rome, it soon became the turn of Anatolia Fine cities sprang up not only in the south and west of the peninsula, but also in its heartland. In all of these cities there were such monumental works as an agora, gymnasium, stadium, theater, baths and foundations, and many of them were of marble. The roads, too, were paved with marble and lined with colonnades, thus protecting the citizens from sun and dust in the summer, and from cold and mud in the winter. Water channeledinto the cities via aquedects sprang from the fountains, and a fine, well maintained network of roads and stone bridges connected the cities on the peninsula. Dozens of ancient cities in Western and Southern Anatolia, portions of them almost as they were in Roman times, fill visitors with awe.
The First Christian State in the World
The Byzantine Empire (330-1453 A.D.)
Byzantine art was born in Anatolia at the end of the Roman era. As the Roman art of sculpture and architectural decoration entered a period of decline toward the end of the 3rd century, new life was breathed into them by early Christian practitioners of both arts. One might say that early Christian and Byzantine art were an expressionistics rendering of Roman themes; where architectural space was concerned, they represented a whole new approach.
For two and a half centuries, from 300 to 565 A.D., Constantinople (Istanbul) was the leading city of the world in art and culture. The most brilliant time for the early Christian era was the reign of Justinian (527-565). Hagia Sophia, a centrally domed basilica, was built perior to this (532-539), and is the masterpiece of Byzantine art, one of the most famous works in the entire world.
The best preserved Byzantine religious buildings are Hagia Irini Church (6th and 8th centuries), the Basilica of St. John (Justinian’s reign) and the Church of Mary (4th and 6th centuries), both in Ephesus, and the Alahan Church (5th and 6th centuries) in Southeastern Anatolia. From the Late Byzantine era the best preserved and finest works are St. Mary Pammakaristos (1310) next to Fethiye Mosque, and Kariye Mosque, that is to say the Chora Church, both in Istanbul. In the latter two buildings, the multidomed ceiling harmonizes beautifully with the walls and their three-staged arches.
The first people to dwell in all of Anatolia were the Turks. The Hittites, Phrygians and Greeks lived in only part of the peninsula.
The Turks arrived in Anatolia from Central Asia by way of continual migrations and incursions, and through their policy of tolerance in government earned the love of the Indo-European peoples living on the peninsula.It was the Turks who adopted Islam, and on this basis mingled with the local peoples starting in 1071. The passage of nine centuries has resulted in present-day Turkey.
Until recently it was thought that contemporary Western civilization was based on the Greeks, but archaelogy and history now show that it goes back rather to beginnings in western and south-western
History of Turks &Turkey
The Republic of Turkey, founded in 1923, has its roots in two historical sources deep in the depths of the past. One of these resources inherited by modern Turkey is the successful and shining history of the Turks over a time frame of more than 4,000 years. The other is the fact that Turks have been settled in Anatolia since the 11th century.
The Huns
The first Turkish tribe that is mentioned in history is the Huns. Clear records about the Huns made their appearance in the 8th century B.C. Chinese sources refer to the Huns as Hiung-nu and in time, some of the Huns migrated to the West.
The Gokturks
Founded in 552 AD by Bumin Khan, the Gokturks engaged in widespread diplomatic activity. The famed Orhun epitaphs from this period are made up of the tombstone inscriptions of Tonyukuk (d.720), Kültigin (d.731) and Bilge Kagan (d.734)
The Uygurs
The rule of the Göktürks was brought to an end in the year 745 by the Uygurs, who were of the same ethnic stock as themselves. In this manner all the Turks who had converged under the banner of the Göktürks were dispersed to that of the Uygurs that the agricultural basin where they lived became known as Turkistan. In the year 1229, the Mongols put an end to Uygur sovereignty; the Uygurs however, became their cultural and political mentors.
The Turks and Islam
Contacts between the Turks and Moslems commenced at the beginning of the 8th century and some of the Turks began to favour Islam. However the pro-Arab policies of the Omayads (661-750 A.D) restricted these relations somewhat. Later, many Moslem Turks took office in the Abbside government and because of this, great interest in the Islamic world spread among the Turks beyond the River Ceyhun. Commercial caravans also played a major role in the spread of Islam into the steppes of Central Asia. The Turks became fully Moslem by the 10th century, and this resulted in the achievement to political unity. Following these developments, the first Moslem Turkish state was formed by the Karahans.
The Karahans
The Karahans ruled between 990-1212 in Turkistan and Maveraünnehir. The reign of the Karahans is especially significant from the point of view of Turkish culture and art history. It is during this period that mosques, schools, bridges and caravansarays were constructed in the cities. Buhara and Samarkand became centres of learning. In the period, the Turkish language found the means to develop. Among the most important works of the period is Kutadgu Bilik (translated as “The Knowledge That Gives Happiness”) written by Yusuf Has Hacib, between the years 1069-1070.
The Ghaznavids
The Ghaznavi state was formed in the year 963 by the Turkish ruler Sevuktekin and is one of the first Moslem Turkish states and worked relentlessly for the expansion of Islam in India. The Ghaznavids finally collapsed in 1186 and were assimilated by the Oguz.
The Turkish scholar Ebu Reyhan el-Beyruni makes this period an important one within Islamic cultural history and wrote the famed work by the poet Firdevsi, the Åžehname, was also written in this period (A.D. 1009)
The Seljuks
The Oğuz, who destroyed the Ghaznavid state, succeeded in bringing Anatolia, Iraq, the southern part of the Caucasus, Azerbaijan and the north of Iran under Turkish rule. The Oğuz had first formed the Gökütrk Empire in the 6th century; after the expansion of Islam among the Turks, but among the Turks the Oguz came to be called the Turkmens.
Tuğrul Bey and Çağrı (Çakır) Bey were the grandsons of Seljuks whose name the Seljuks Dynasty adopted. In their time they, and the Oğuz, known as the Seljuks in history, subdued Horasan, defeated the Ghaznavid ruler Mesud in Dandanakan Battle and established the Great Seljuk empire in 1040.
In 1071, Alp Arslan (1063-1072) fought the battle of Malazgirt and having defeated the Byzantine Emperor’s forces in this battle opened the doors of Anatolia to the Moslem Turk.
The year 1071 is considered to be the beginning of the Turks and that of Islam Anatolia. It is following this date that the Turks fully conquered the whole of Anatolia and established the Anatolian Seljuk state there as a part of the great Seljuk Empire.
The first schooling institutions, the Moslem theological medreses, were formed in Anatolia during the time of Kılıç Arslan (1153-1192), one in Konya and the other in Aksaray. Following the establishment of these two medreses the medreses of Syrcaly in Konya (1242-1243), Karatay (1251), İnce Minareli (1251-1253), Atabekkiye (after 1251-1268), Gökmedrese in Sivas (1271), Buruciye (1271-1272), Çifte Minareli (1271), and the Cacoglu in Kirsehir (1272) were established.
The Seljuks also attributed much importance to the medical sciences and in almost all their cities medical institutions called Darush-Shifa, Darul-Afiye and Darus-Sihna and hospitals were set up. The main medical treatment centres are the Gevher Nesibe in Kayseri (1205), the Izzettin I Keykavus in Sivas (1217), the Torumtay in Amasya (1266), the Muinuddin Pervane in Tokat (1275) and the Pervaneoglu Ali in Kastamonu (1272).
Because of the Persian influence coming from Iran among the intellectuals, the administrators, the men of arts and the traders, the Anatolian Seljuk state became increasingly affected by Iranian culture and language.
The Beyliks - The Period Principalities
Political unity in Anatolia was disrupted from the time of the collapse of the Anatolia Seljuk State at the beginning of the 14th century (1308), when until the beginning of the 16th century each of the regions in the country fell under the domination of Beyliks (Principalities). Eventually, the Ottoman Principality which destroyed all the other Principalities and restored political unity in Anatolia, was established in the EskiÅŸehir, Bilecik and Bursa areas.
On the other hand, the area in central Anatolia east of the Ankara-Aksaray line as far as the area of Erzurum remained under the administration of the Ilhani General Governor until 1336. The infighting in Ilhan gave the principalities in Anatolia their complete independence. In addition to this, new Turkish principalities were formed in the localities previously under Ilhan occupation.
During the 14th century, the Turkomans, who made up the western Turks, started to re-establish their previous political sovereignty in the Islamic world.
Rapid developments in the Turkish language and culture toot place during the time of the Anatolia Principalities. In this period, the Turkish language began to be used in the sciences and in literature, and became the official language of the Principalities. New medreses were established and progress was made in the medical sciences during this period.
Gülşehri, Nesimi (d.1404) and ahmedi (1325-1412) are the prominent Turkish language poets of the 15th century.
The Ottomans
The Ottoman Principality was founded by a Turkoman tribe living on the Turkish-Byzantine border. The geographic location of the principality and the weak state of the Byzantines combined to make the Ottoman principality the strongest state within the Islamic world by the 14th century.
When Fatih Sultah Mehmet II. conguered the Byzantine capital in 1453, the Ottoman state became the strongest of the time. The tolerant approach taken by Fatih Sultan Mehmet II toward other religions and to the adherents thereof became a tradition accepted by his successors. Following the capture of Istanbul, the Orthodox Church was freed from obedience to the Catholic Church and granted its independence.
On the other hand, the technical superiority of the Ottoman army began to be evident during the reign of Selim I. The Ottomans has added, in addition to the major part of east Anatolia, the lands considered holy in the Islamic world-Mecca and Medine and their territories.
The brightest period of the Ottoman State was during the reign of Sultan Suleyman (1520-1555) when the boundaries of the Empire spread from the outskirts of Vienna to the Persian Gulf and from the Crimea to an expanded north Africa as far as Ethiopia.
The Ottoman empire continued to acquire territory until the middle of the 17th century. In 1683, it suffered its first major defeat in the siege of Vienna.
As the losses of land and sought continued, the Ottoman Empire sought salvation in a series of reform movements and established education institutions taking after the western institutions which had shown great developments after the Renaissance.
The declaration of the “Tanzimat” Reform movement in 1839 is considered a major link in the chain of modernization events which had continued unabated since the beginning of the 17th century.
The Tanzimat Decree is considered to be a kind of constitution which gave Turkey the means to enter road to contemporary civilization.
The principles inherent in the Tanzimat Reform Decree thereby laid the basis for the constitutional regime of modern Turkey and the realization of secularism.
Despite many internal problems and disturbances during the reign of Abdülaziz (1861-1876) the effects of westernization in society became even more evident. Namık Kemal, Ziya Pasha, Mustafa Fazıl Pasha and his friends published the newspaper “Hürriyet” (Freedom) in London in the year 1864. The literary themes of the newspaper later gave way to political issues. Although it is because of these trends that the first constitution was promulgated under the leadership of Mithat Pasha in 1876, Sultan Abdülhamid II (1876-1909) used the Ottoman-Russian war (1877-7 as an excuse to dissolve Parliament and effectively put an end to this constitutional period. The Ottoman empire entered the First World War in 1914 on the side of the allied powers.
The Ottoman State emerged defeated from the war, together with its allies, and was compelled to sign the Mudrow Armistice on October 30, 1918. Also among the terms of the armistice was a provision that the cocupying powers might occupy areas deemed to be of strategic importance; the powers started therefore to occupy Anatolia on November 1, 1918 according to these terms.
On May 15, 1919, the Greeks occupied Yzmir. A national resistance movement commenced. In many areas of the country the Society For Defence of Rights (Müdafaa-i Hukuk) started to spring up, and the military arm of the society, called the Kuvayi Milliye. Started to take action.
The resistance movement was, until Mustafa Kemal landed at Samsun, sporadic and disorganized; under his leadership the resistance became cohesive, its forces progressively turned into an organized army and the movement became a full scale war of independence.
http://www.shareapic.net/324971-HISTORY-OF-ANATOLIA.html (Anadolu tarihinden resimler)
NE MUTLU TÃœRKÃœM DÄ°YENE!..
Oca 13, 2008 - TÃœRKÄ°YE TARÄ°HÄ° |
Gümrük memuru Ali Rıza Bey ile Zübeyde Hanım’ın oğlu olan Mustafa Kemal, ilköğrenimine Selanik’te başlayıp, babasının ölümü (1893) üzerine annesi ve kızkardeşiyle bir süre dayısının kâhyalık yaptığı Çalı Çiftliği’nde (Langaza, Selanik yakını) yaşadı.
Öğrenimini sürdürebilmek için yeniden Selanik’e anneannesi ve teyzesinin yanına gönderilip, askeri rüştiyeyi (1895), Manastır Askeri İdadisi’ni (1898) bitirdi. İstanbul’a gelerek, Harbiye’ye girdi (1899). Bu arada Harbiye’den tanıdığı Ali Fuat Cebesoy ve iki subay arkadaşıyla birlikte Padişah’ı eleştirdikleri ve yasak kitapları okudukları gerekçesiyle tutuklanıp, Yıldız Sarayı’nda bir süre sorguya çekildiyse de, bağışlandı.
Harbiye’yi, kurmay yüzbaşı rütbesiyle bitirip (1905), Şam’daki 5. Ordu’ya atandı (1905 Şubatı). Şam’da tanıştığı Mustafa Cantekin ve Müfit Özdeş adlı arkadaşlarıyla birlikte, Vatan ve Hürriyet Cemiyeti’ni kurup (1906), Cemiyet’in Yafa, Kudüs ve Beyrut şubelerinin örgütlenmesinde rol oynadı. Cemiyetin şubesini kurmak için Selanik’e gidip, yeniden Şam’a dönerek, Vatan ve Hürriyet Cemiyeti’nin, İttihat ve Terakki ile birleşmesinin (1907) ardından, Manastır’daki 3. Ordu’ya atandı.
İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne girdiyse de, Cemiyet’in kurucularıyla pek anlaşamadı. Bu arada İttihat ve Terakki, 1786 Anayasası’nın geri getirilmesini isteyen bir bildiri yayınladı ve İstanbul Hükümeti’nin Rumeli’ye yolladığı birliklerin İttihatçılarla birleşmesi üzerine, İkinci Meşrutiyet ilan edildi (1908).
Meşrutiyet’in ilanını, köklü reformların izlemesi ve ordunun siyaset dışı kalması gerektiğini öne sürdüğü için İttihat ve Terakki’yle arası açılan Mustafa Kemal, Rauf (Orbay), Kâzım Karabekir, Fethi (Okyar), İsmet (İnönü), Refet (Bele), Ali Fuat (Cebesoy) Beyler gibi subaylarla muhalif bir grup oluşturdu. Bu arada Bingazi ve Trablusgarp’ta patlak veren ayaklanmaları bastırmakla görevlendirilip, görevini kan dökmeden tamamlayarak, Selanik’e döndü.
31 Mart Olayı patlak verince İstanbul’a yürüyen Hareket Ordusu’nun (bu adı kendisi vermiştir) Yeşilköy’e kadar kurmay başkanlığını yapıp, Selanik’e dönerek, İttihat ve Terakki Büyük Kongresi’ne, Trablus delegesi olarak katıldı (22 Eylül 1909).
1911′de İstanbul’da Erkânı Harbiye-i Umumiye Nezareti’nde görevlendirilip, aynı yıl başlayan Trablusgarp Savaşı’na gönüllü olarak katılarak, Tobruk ve Derne’de başarıyla savaştı; binbaşılığa yükseltilip, ertesi yıl (1912) Balkan Savaşı başlayınca, Bolayır’daki kolorduya atandı ve Edirne’nin geri alınması harekâtına katıldı. Sofya Askeri Ateşeliği’ne getirilip (1913), bir yıl sonra yarbaylığa yükseldi.
Birinci Dünya Savaşı başlayınca, İttihat ve Terakki Hükümeti’nin, yazılı uyarılarına karşın Almanya’nın yanında savaşa girmesinden sonra, Çanakkale Cephesi’nde görev verilerek, Tekirdağ’daki 19. Tümen Komutanlığı’na getirildi.
Gelibolu Yarımadası’na çıkmaya başlayan İtilâf Devletleri birliklerine karşı Anafartalar, Conkbayırı ve diğer cephelerde önemli savaşlar verdi. Hastalandığı için İstanbul’a dönüp, rütbesi albaylığa yükseltildi (1915).
1916′da Edirne’de 16. Kolordu Komutanlığı’na, hemen ardındanda livalığa yükseltilerek, Doğu’da bir başka kolorduya atandı; Diyarbakır’da Kâzım Karabekir Paşa’yla birlikte, yeni kurulmakta olan 2. Ordu’yla Muş ve Bitlis’i düşman işgalinden kurtarıp (6-7 Ağustos 1916), ertesi yıl 2. Ordu’nun komutanlığına getirildi (18 Mart 1917).
Falkenhayn komutasında kurulan Yıldırım Orduları grubu içindeki 7. Ordu Komutanlığı’na atandıysa da, askeri stratejiyle ilişkin görüş ayrılıkları nedeniyle istifa ederek İstanbul’a döndü (Ekim 1917) ve genel karargâh emrine alındı.
Alman İmparatoru’nun davet ettiği Veliaht Vahdettin’le birlikte Almanya’ya gidip, yolculuk boyunca Veliaht’a savaşın kaçınılmaz sonuçlarını anlattı. Vahdettin tahta çıkınca, 7. Ordu Komutanlığı’na ve Padişah’ın fahri yaverliğine getirilip (1918), cephenin İngiliz saldırısı karşısında çökmesi ve Almanya’nın ateşkes istemesi üstüne, Padişah’a bir telgraf çekerek, Talat Paşa Hükümeti’nin yerine kurulan yeni hükümetin, hemen Osmanlı Devleti’nin müttefiklerinden ayrı bir barış antlaşması imzalamasını, elde kalan kuvvetlerin Anadolu’ya çekilerek ulusal direnişe geçilmesini istedi.
Ahmet İzzet Paşa’nın sadrazamlığa getirilmesi ve Rauf Bey ile Fethi Bey’in de görev aldığı yeni hükümetin Mondros Ateşkesi’ni imzalamasından (30 Ekim 1918) sonra, Liman Von Sanders’in ayrılmasıyla Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığı’na getirildi.
İngilizlerin müdahalesiyle Yıldırım Orduları Grubu dağıtılınca, İtilâf Devletleri birliklerinin İstanbul’u işgal ettikleri (13 Kasım 1918) günlerde İstanbul’a dönüp, Anadolu’ya geçme olanaklarını araştırmaya başladı.
İngilizlerin Samsun dolaylarındaki Rum çeteleri ile Türkler arasındaki çatışmaların önüne geçilmesini istemeleri üstüne, çok geniş yetkilerle 9. Ordu Müfettişliği’ne atanmasıyla beklediği fırsatı bulup (o sırada Yunanlılar İzmir’e asker çıkardılar), 19 Mayıs 1919′da Samsun’a ayak bastı. İlk iş olarak askeri alanda, Anadolu ve Trakya’da ayakta kalmış birliklerle, siyasal alandaysa Müdafaa-i Hukuk ve Reddi İlhak Gruplarıyla ilişki kurdu; İstanbul’un kendisine verdiği görev, bu grupları dağıtmak olduğu halde, aralarındaki bağları pekiştirmek ve Kuvay-i Milliye adı altında kurulmakta olan silahlı halk kuvvetleriyle ilişkiye geçmek için çaba gösterdi.
Havza’ya, ardından da Amasya’ya geçerek çalışmalarını sürdürdü. 3 Temmuz’da Vilayat-i Şarkiye Müdafaa-i Hukuki Milliye Cemiyeti’nin kongresine katılmak için Erzurum’a gidip, İstanbul Hükümeti’nin durumdan kuşkulanarak geri dönmesini bir telgrafla bildirmesi (7 Temmuz 1919) üstüne, görevinden ve askerlikten istifa ettiğini bildirdi.
23 Temmuz-7 Ağustos arasındaki Erzurum Kongresi’nde seçilen temsilciler kurulunun başkanlığına getirildi ve alınan kararları bir bildiriyle açıkladı. Sivas Kongresi’nde (4 Eylül 1919), Erzurum Kongresi’nin kararlarının onaylanmasından sonra, istifa etmek zorunda kalan Damat Ferit Hükümeti’nin yerine kurulan Ali Rıza Paşa Hükümeti’nin temsilciler kuruluyla (Heyet-i Temsiliye) görüşmeler yapmak için gönderdiği Salih Paşa’yla Amasya’da görüşerek (20-22 Ekim 1919), Amasya Protokollerini imzaladı.
Erzurum Milletvekilliği’ne seçildiği (7 Kasım 1919) halde, 12 Ocak’ta İstanbul’da toplanan Mebusan Meclisi’ne katılmadı (Mustafa Kemal’in katılmadığı bu son Osmanlı Meclisi, Misak-ı Milli İlkeleri’ni kabul etti.17 Şubat 1920).
Bu arada Damat Ferit Paşa, yeniden sadrazamlığa getirilip, Anadolu’daki ulusal hareketi “isyan�, bu hareketi yönetenleri de “eşkıya� diye niteleyerek, “hilafet ordusu� adı altında toplanan birlikleri, Mustafa Kemal Paşa’ya bağlı kuvvetlerle savaşmak için Anadolu’ya gönderdi. Bu durum karşısında Mustafa Kemal, 23 Nisan 1920′de Ankara’da ilk Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni toplayıp, Meclis’in seçtiği 11 kişilik icra vekilleri heyetinin başkanlığına getirildi (24 Nisan 1920).
Birinci Büyük Millet Meclisi döneminde, Mustafa Kemal en çok, savaşın yönetimine ilişkin sorunlarla ilgilendi. Bir yandan düşmana karşı çarpışılırken, öte yandan Çerkes Ethem gibi çetecilerin disiplin dışı davranışlarıyla uğraşmak zorunda kaldı. Doğu Cephesi’ndeki savaşlar, Kâzım Karabekir Paşa tarafından yürütülürken, Batı Anadolu’da verilen savaşların yönetimini Mustafa Kemal Paşa üzerine aldı.
Bir yıldır İzmir ve çevresini ellerinde bulunduran Yunanlılar, 22 Haziran 1920′de, Osmanlı Hükümeti’ne, Müttefikler tarafından önerilen barış antlaşmasını kabul ettirmek amacıyla ileri harekâta geçmeleri üzerine, bu ilerleyişten ürken İstanbul Hükümeti, 10 Ağustos 1920′de Sevr Antlaşması’nı imzaladı.
Ankara Hükümeti’nin bu antlaşmayı tanımadığını açıklamasının ardından, Garp Cephesi Komutanlığı’na getirilen Albay İsmet (İnönü) Bey, Birinci İnönü Savaşı’nda (10 Ocak 1921), Yunanlıları geri çekilmek zorunda bıraktı. Savaş yeniden başladıysa da, İkinci İnönü Savaşı (1 Nisan 1921) da Yunanlıların yenilgisiyle sonuçlandı.
10 Temmuz’da Yunanlılar bir genel saldırıya geçince, Garp Cephesi Karargâhı’na giderek, İsmet Paşa’ya, orduyu Sakarya’nın doğusuna geçirme emrini verdi ve komutayı üstüne aldı. Ardından, olağanüstü yetkilerle, Büyük Millet Meclisi Orduları Başkomutanlığı’na getirildi.
Yunan Ordusu’nun 23 Ağustos’ta yeniden başlattığı genel saldırıya karşı, aralıksız 22 gün 22 gece süren çetin savaşta (Sakarya Meydan Savaşı), cepheyi bizzat yönetip, Sakarya’nın doğusundaki bütün Yunan Birliklerinin yokedilmesini sağladı. 19 Eylül’de, Büyük Millet Meclisi tarafından mareşalliğe yükseltildi ve “gazi� unvanı verildi.
Sakarya Meydan Savaşı’ndan sonra Eskişehir-Kütahya-Afyon’un doğusundan geçen bir hatta güçlü biçimde mevzilenen Yunan Ordusu’nu kesin yenilgiye uğratmayı tasarlayan Mustafa Kemal, 26 Ağustos 1922 sabahı “Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir ileri!� komutuyla Büyük Taarruz’u başlattı ve ilk Türk Birliklerinin 9 Eylül’de İzmir’e girmeleriyle, üç buçuk yıldır işgal altındaki Anadolu Toprağı0 düşmandan kurtulmuş oldu.
Bu arada Uşakizade Latife Hanım’la tanışarak evlenen (29 Ocak 1923; bu evlilik 6 Ağustos 1925′te anlaşmazlık nedeniyle boşanmayla sonuçlandı) Mustafa Kemal, Mudanya Mütarekesi’nin (11 Ekim 1922) imzalanması, Vahdettin’in Türkiye’den kaçması (17 Kasım 1922), Lozan Antlaşması’nın (24 Temmuz 1923) imzalanması, İtilâf Devletleri’nin İstanbul’u boşaltmaları (2 Ekim 1923), Ankara’nın başkent olması ve Halk Fırkası’nın kurulmasının ardından, 29 Ekim 1923′te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin, cumhuriyeti ilan etmesiyle, cumhurbaşkanı seçildi.
Sonra toplumsal devrimlere girişip, ülkeyi çağdaş uygarlık düzeyine yaklaştırdı. 26 Kasım 1934′te TBMM, çıkardığı özel bir yasayla, Mustafa Kemal’e “Atatürk� soyadını verdi.
Dış siyasette “Yurtta sulh, cihanda sulh� ilkesini benimseyen Atatürk, Türkiye’nin bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü, dostluk antlaşmaları, bölgesel paktlarla güvence altına aldı (Balkan Paktı, 1934; Sadabat Paktı, 1937).
Montreux Antlaşması’yla (20 Temmuz 1936), Boğazların yeniden Türk savunma sistemi içine alınmasını, Fransızlara bırakılan Hatay’ın, Ankara Antlaşması’yla anavatana katılmasını (7 Temmuz 1939) sağlayıp, yakalandığı siroz hastalığının hızla ilerlemesiyle 10 Kasım 1938′de İstanbul’da Dolmabahçe Sarayı’nda öldü.
Naaşı, İstanbul’dan Ankara’ya taşınarak önce Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrine konuldu (21 Kasım 1938); ölümünün 15. yılında da, büyük bir törenle Anıtkabir’e aktarıldı (10 Kasım 1953).
Oca 13, 2008 - TÃœRKÄ°YE TARÄ°HÄ° |
Kurtuluş Savaşı’nın sonunda Mudanya Mütarekesi imzalanmış, bundan az sonra, 22 Ekim 1922′de Türkiye barış görüşmelerine çağrılmıştı. Mudanya Mütarekesi’nde de Türk heyetine başkanlık etmiş olan ismet Paşa (İnönü), dışişleri bakanlığına getirilerek Lozan’a gidecek Türk heyetine başkan atandı. Lozan Konferansı’nda İngiltere’yi Lord Curzon, İtalya’yı Mussolini, Yunanistan’ı Venizelos, Fransa’yı Poincare temsil ediyordu.
Dikenli Sorunlar
Sevr Antlaşması’na göre Türkiye’nin doğusu Ermenilerle Kürtlere, güneydoğu illeri Fransızlarla İngilizlere, Antalya dolayları İtalyanlara, Batı Anadolu ve Trakya Yunanlılara veriliyor, Boğazlar barışta ve savaşta serbest olmak üzere Müttefikler’in yönetimine bırakılıyor, kapitülasyonlar bütün devletlere tanınıyor, Anadolu’nun yalnız orta ve orta-kuzey kesimi Türklere kalıyordu. Ankara Hükümeti bu antlaşmayı hiç bir zaman tanımadı ve bağımsızlık için sonuna kadar savaşılacağını bütün dünyaya ilân etti.
Savaşı kazanıp barış masasına oturduğu zaman başta kapitülasyonlar ve Osmanlı borçları olmak üzere Sevr Antlaşması’nda yer alan birçok hüküm yeniden Türkiye’nin önüne sürüldü. Türkiye’nin Birinci Dünya Savaşı’ndan önceki sınırlar üstünde bir iddiası yoktu, ama Misak-ı Milli’den de fedakarlık edemezdi. Yabancılara verilen eski ayrıcalıkların hepsi kalkmalıydı. Batılılar bu şartları kabul etmek istemediler ve 4 Şubat 1923′te görüşmeler kesildi.
Sonuç
23 Nisan 1923′te görüşmeler yeniden başladı. Sonunda Türkiye’nin istekleri kabul edilerek 24 Temmuz 1923′te antlaşma imzalandı. Başlıca hükümleri şöyle özetlenebilir: Türkiye’nin sınırları, Irak kesimi (Musul) dışında Misak-ı Milli’de çizildiği gibi olacak, Yunanistan savaş tazminatı olarak Edirne yakınındaki Karaağaç’ı Türkiye’ye bırakacaktı, fiğe Denizi’nde Bozcaada ile Gökçeada Türkiye’ye verilecek, Midilli, Sakız, Sisam gibi Anadolu’ya yakın adalar, askersizleştirilmek şartıyla Yunanistan’a bırakılacaktı.
Türkiye’deki Rumlarla, Yunanistan’daki Türkler yer değiştirecek, Batı Türkleriyle İstanbul Rumları bu değişimin dışında tutulacaktı. Kapitülasyonlar her yönüyle son bulacaktı. Musul ve Osmanlı borçları konusu barış antlaşmasından sonra taraflar arasında çözülecekti.
Çanakkale ve İstanbul boğazları silâhsız bölge olacak, ancak savaş halinde silahlandırılacaktı (Türkiye aleyhine olan bu madde 1936 Montrö Antlaşması’yla ortadan kalkarak, Boğazlar kayıtsız ve şartsız Türk egemenliğine geçmiştir). Türkiye’deki yabancılar ve yabancı kurumlar Türk yasalarına göre yönetilecekti.
Böylece Lozan Antlaşması, Osmanlı Devleti’nin kabullendiği Sevr Antlaşması’nın Türkiye’yi bölüp parçalayan, egemenliğinden eden ağır hükümlerini ortadan kaldırarak Kurtuluş Savaşı ile kurulan yeni Türk Devleti’nin egemenlik ve bağımsızlığını bütün dünyaya kabul ettirdi.
«Üstün asker, Üstün diplomat!»
Lozan Barış Konferansı’na Fransa adına katılan general Pelle, Türk başdelegesi general İsmet İnönü için şunları söylemişti: «Üstün bir asker olduğu kadarda üstün bir diplomat! Az söylüyor, öz söylüyor. Bir şeye olmaz! dediği zaman, biliyorsunuz ki o şey olmaz’dır; artık onu yaptırmamağa uğraşacaktır. Onun için görüşmelerde, peki kabul ediyorum dediği zaman rahatlık duyardım. Hayır! dediği zamansa büyük bir çekişmenin başlamak üzere olduğunu anlardık».
Altın Kalem
Lozan Barış Antlaşması Rumini Sarayı’nda yapılan büyük törende imzaya sunulduğu zaman önce Türkiye Cumhuriyeti’nin başdelegesi İsmet Paşa yerinden kalktı, masaya doğru yürüdü, tam ortasına gelince durdu. Sağ elini ceketinin iç cebine götürerek oradan renkli bir mahfaza çıkardı, açtı, içinden bir altın kalem aldı ve Gazi Mustafa Kemal’in antlaşmayı imzalamak üzere kendisine gönderdiği bu tarihi kalemle, ayakta, biraz eğilerek, genel sekreter Massigli’nin önüne koyduğu antlaşmaya, 24 Temmuz 1923, tam saat üçü dokuz geçe imzasını attı».Ve Yeni Türkiye Cumhuriyeti kurulmuş oldu.Ali Naci Karacan, Lozan adlı kitaptan alınmıştır.
Oca 13, 2008 - TÃœRKÄ°YE TARÄ°HÄ° |
İstiklâl Savaşı
Anadolu’daki millî uyanış, Samsun, Sivas, Erzurum ve Trabzon bölgeleriyle, buralara komÅŸu yerlerde mutlak bir otorite ile teçhiz edildi. Galip devletlerin bu bölgelerdeki ÅŸikâyetlerine yol açan asayiÅŸsizliklere bir son verilmesi, ordu teÅŸkilatının dağıtılması ve silahların toplanması gibi hizmetlerin yerine getirilmesiyle görevlendirilerek “ordu müfettiÅŸliÄŸi”ne tayin edilen Mustafa Kemal PaÅŸa’nın Samsun’a çıkışıyla (19 Mayıs 1919), millî uyanış, düzenli bir direniÅŸe dönüşme ÅŸansına kavuÅŸtu. Mustafa Kemal’in icraatı, bir müddet sonra, Ä°tilaf devletlerinin tedirginliÄŸine yol açarak, kendisinin geri çağırılması için, Bâbıâli’yi harekete geçirdi. Ä°stanbul’dan yapılan baskılar neticesinde askerlikten istifa eden Mustafa Kemal PaÅŸa, “sîne-i millete” döndüğünü bildirerek, Anadolu’daki millî direniÅŸi düzenlemeye devam etti. Erzurum (23 Temmuz 1919) ve Sivas (4 Eylül 1919) kongreleri tertiplendi. Özellikle millî sınırlar içinde vatanın bütünlüğü ve bölünmezliÄŸi, yabancı iÅŸgal ve tecavüzlere karşı milletin direnme hakkı bulunduÄŸu, merkezî hükümetin aczi halinde, Anadolu’da geçici bir hükümetin kurulması gibi önemli kararlar alınarak ilan edildi. Millî direniÅŸ cemiyetleri, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında bir arada toplandı. Mustafa Kemal, bu kongre ve cemiyetlerin baÅŸkanlığına seçilerek, liderlik rolünü kabul ettirdi. Anadolu’da geliÅŸen millî hareket, galip devletlerin kontrolündeki Ä°stanbul hükümetinin sevkiyle sahneye çıkartılan Anzavur PaÅŸa kumandasındaki Kuvâ-yi Ä°nzbâtiyye adlı kuvvetlerle ezilmek istendi. BaÅŸarısızlık, Damad Ferid hükümetinin istifası ile sonuçlandı ve Ali Rıza PaÅŸa hükümeti kuruldu (2 Ekim 1919). Millî direniÅŸ hareketiyle irtibat ve görüşmeyi gerekli gören yeni hükümet, Amasya’da Mustafa Kemal ile görüşmelere giriÅŸir. Bu görüşmede özellikle, yeni seçimlerle ilgili bazı kararlar alınır (Amasya Mülâkatı, 22 Ekim 1919). Ancak yeni meclisin Ä°stanbul’da toplanmasının, güvenlik sebebiyle mahzurlu olduÄŸunun tesbiti, ileri görüşlülük arz eden bir önem taşımaktadır. Bu arada Sivas’ta yapılan bir toplantıda, millî hareketin sevk ve idaresini yürüten Heyet-i Temsiliyye’nin, bundan böyle Ankara’da faaliyet göstermesine karar verildi (29 Kasım 1919). Millî gaye ve hedefleri ve millî sınırları belirleyen bir belge (Mîsak-ı Millî) hazırlanarak ilan edildi. Her ÅŸeye raÄŸmen yine Ä°stanbul’da toplanan meclis (12 Ocak 1920), bu millî yemini resmen kabul ve bütün dünyaya ilan ederek tarihî bir görevi yerine getirmiÅŸ oldu (17 Åžubat 1920). Bunun üzerine, Batıda Yunan kuvvetleri taarruza geçerek iÅŸgal bölgelerini geniÅŸletmeye, DoÄŸuda Ermeniler, kanlı tecavüzlerini arttırmaya baÅŸladılar. Ä°stanbul’daki iÅŸgal kuvvetleriyse, resmî dairelere zorla girerek, ÅŸehre bir daha el koydular (16 Mart 1920). Meclis dağıldı, kaçan milletvekilleri Ankara’ya gittiler. Damad Ferid’in tekrar sadarete getirilmesiyle, bu tecavüzler tekemmül etti (5 Nisan 1920). Yeni hükümet, çaresizliÄŸini, Mustafa Kemal PaÅŸa’yı askerlikten tard ve idam cezasına mahkûm etmekle gösterdi (11 Mayıs 1920).
Barış antlaÅŸması için yapılan görüşmeler ise, Paris’te devam etmekteydi. Müttefiklerin hazırladıkları barış, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nu tamamen parçalamakta, geriye kalan Türklere, küçük bir toprak parçasını bile çok görmekteydi. Batı Anadolu’da Yunan iÅŸgali, Bizans hayallerini gerçekleÅŸtirerek boyutlar alarak bir ilhaka dönüşürken, bütün Trakya, Yunanistan’a bırakılıyordu. DoÄŸuda bir Ermenistan kurulması öngörülüyor, güney ve güneybatıda Fransız ve Ä°talyan nüfuz bölgeleri oluÅŸturuluyordu. BoÄŸazlar bölgesi, özel ve müstakil bir idareye bırakılmaktaydı. DoÄŸudaki Kürtlerin, antlaÅŸmanın imzalanmasından bir yıl sonra, ayrı bir devlet kurmak istemeleri halinde, buna, Ä°ngiliz mandaterliÄŸinde olmak kaydıyla izin verilmesi karar altına alınıyordu. Bu gibi ÅŸartlarıyla gerçek bir ölüm fermanı olan bu barış antlaÅŸması, 22 Temmuz 1922′de toplanan Saltanat Şûrâsı’nda görüşüldü. Müttefiklerin, Ä°stanbul’u Yunan iÅŸgaline terk edecekleri tehditleri ve genel ümitsizlik hali içinde, barış antlaÅŸmasının Osmanlı delegeleri tarafından imzalanmasına (10 AÄŸustos 1920, Paris/Sevr AntlaÅŸması) razı olundu. Ancak padiÅŸah tarafından tasdik olunmadı. AntlaÅŸmayı, sadece Yunanistan parlamentosu tasdik etti. Barış antlaÅŸmasına raÄŸmen Yunanlılar, Batı Anadolu’daki ileri harekât ve iÅŸgallerine kanlı bir ÅŸekilde devam ettiler. 23 Nisan 1920′de Ankara’da açılan Büyük Millet Meclisi, 19 AÄŸustos’taki tarihî toplantısında, Sevr AntlaÅŸmasını kabul eden Saltanat Şûrâsı âzalarını ve antlaÅŸmaya imza koyan delegeleri “vatan haini” olarak ilan etti ve antlaÅŸmayı tanımadığını bütün dünyaya bildirdi. DoÄŸuda Ermenilerin tecavüzleri, Kâzım Karabekir PaÅŸa kumandasındaki kuvvetlerle önlenmeye; batıdaki Yunan ilerlemeleri, dağınık millî güçlerin birleÅŸtirilmesi ve nizamî bir ordu kurulması faaliyetleriyle kuvvet bulacak olan Batı Cephesi Kumandanlığı’nın teÅŸkili ile (Ali Fuad Cebesoy, Ä°smet Ä°nönü) durdurulmaya çalışıldı. Ermenilerle sürdürülen savaÅŸ, nihayet zaferle sonuçlandırıldı. Yapılan Gümrü AntlaÅŸması’yla (2/3 Aralık 1920), “Doksanüç Harbi” kayıpları geri alınarak, Ermeni hayallerine bir son verildi. Sovyetlerle yapılan dostluk antlaÅŸmasıyla (16 Mart 1921) Ankara hükümeti, durumunu kuvvetlendirdi. Müttefiklerin, barış ÅŸartlarını hafifletme teÅŸebbüsleri belirmeye baÅŸladı. Bu doÄŸrultuda toplanan Londra Konferansı (Åžubat 1921), Anadolu için söz söyleme hakkının Ankara hükümetinde olduÄŸunun kabullenilmesi yolunda önemli bir adım sayılır. O sırada Yunan kuvvetlerine karşı kazanılan II. Ä°nönü zaferi, milletin “makûs talihi”nin de deÄŸiÅŸmekte olduÄŸunun da iÅŸareti olarak kabul edilir (31 Mart 1921. Anadolu’nun kurtuluÅŸuna gidecek olan yolun, Yunan kuvvetlerinin denize dökülmesiyle açılacağı, artık anlaşılmaktaydı. Mustafa Kemal PaÅŸa idaresindeki Sakarya Meydan Savaşı (3 Eylül 1921), Ankara’ya kadar yaklaÅŸan Yunan kuvvetlerine ağır bir darbe vurdu. Zafer, Fransa ile müstakil bir barış yapılmasını saÄŸladı (20 Eylül 1921). Sevr, yırtılmaya baÅŸlamıştı. Mustafa Kemal PaÅŸa’nın “baÅŸkumandanlık” yetkileriyle donatılmış olarak, son hesaplaÅŸmaya hazırladığı millî kuvvetler, nihayet, “Büyük Taarruz”u baÅŸlattılar (27 AÄŸustos 1922). 30 AÄŸustos’ta Yunan kuvvetleri, ağır bir maÄŸlûbiyete uÄŸratılarak dağıtıldı ve Yunan baÅŸkumandanı esir alındı. Türk kuvvetleri, büyük bir zafer kazanarak, Batı Anadolu’yu, Yunan iÅŸgal kuvvetlerinden temizleyip, Ä°zmir’e girdiler (9 Eylül 1922). Büyük zafer, Ä°stanbul’da helecanla takip edildi ve pek çokları için beklenmedik bir geliÅŸme olarak ÅŸaÅŸkınlıkla karşılandı. Yunan kuvvetlerinin imhası, Yunanistan’ın arkasındaki esas güç olan Ä°ngiltere’yi harekete geçirmiÅŸ ve ateÅŸkes için baÅŸvurular artmaya baÅŸlamıştı. Mudanya Mütarekesi, fazla bir zorlukla karşılaşılmadan, Anadolu ve Trakya’nın boÅŸaltılması neticesini temin etti (11 Ekim 1922). Düşman askerleri, geldikleri gibi çekilip gitmeye baÅŸladılar.
Son Osmanlı sadrazamı Tevfik PaÅŸa’nın, Ankara hükümetiyle barışma teÅŸebbüsleri, kabul görmedi. Müttefiklerin, Lozan’da yapılacak barış görüşmelerine Ä°stanbul hükümetini de davet etmiÅŸ olmaları ve bunu kabul eden Tevfik PaÅŸa’nın bu istikametteki faaliyetleri, Ankara’da infialle karşılandı ve bazı acil ve tarihî kararların alınmasını kaçınılmaz kıldı. Bu konudaki tartışmalar, saltanat müessesesinin varlığı üzerinde yoÄŸunluk kazanarak, nihayet 1 Kasım 1922′de saltanat ilga edildi. Tevfik PaÅŸa, istifa etti (4 Kasım 1922). Sultan Vahideddin, yeni bir sadrazam tayin etmemekle, Ankara hükümetinin kararına boyun eÄŸmiÅŸ oldu ve Ä°stanbul’dan ayrılmak zorunda kaldı. Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi, kendisini derhal hal ve ıskat edip, Abdülmecid Efendi’yi halife seçti (16 Kasım 1922). Lozan Barış AntlaÅŸması (25 Temmuz 1923) ile Ä°stiklâl Savaşı baÅŸarı ve zaferle sona erdirilmiÅŸtir. Cumhuriyet’in ilanı (29 Ekim 1923) ve Gazi Mustafa Kemal PaÅŸa’nın reisicumhur seçilmesiyle yeni devlet, merkezi Ankara olan (13 Kasım 1923) bir Cumhuriyet haline geldiÄŸi gibi, giriÅŸilecek köklü reformlar cümlesinden olarak, hilâfet müessesesinin ilgası lüzumlu görüldüğünden, bu tarihî müesseseye son verilerek (3 Mayıs 1924), son halife Abdülmecid Efendi ve bütün Osmanlı hânedanı mensupları da yurdu terke mecbur edildiler.
Kaynak: Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi, Cilt 1, s. 124-135
Ekmeleddin Ä°hsanoÄŸlu (Ed.), IRCICA, Ä°stanbul 1994